موسس وبنیانگذار جینیزم
مقدمه:
سابقه ائین جین به زمانهای بسیار دور حتی پیش از پیدایش تاریخ باز میگردد.
سلسله طولانی استادانی که از طریق انان ائین جین دست به دست منتقل گردیده .شامل ۲۴ تیرتنکره (تبلیغ گر ازاده رهیده) میشود.که اخرین انها (( واردهامانا)) نام داشت .نام مشهورتر او مهاویرا است که معاصر گائوتاما بودا است.ازقرن ۶ قبل از میلاد که دین هندویی یا برهمایی مورد حمله ی کیش بودایی وجاین قرار گرفت.کیش بودایی بعداز چند قرن مبارزه بادین برهمایی از هندوستان رانده شدوبه چین ژاپن وکره رفت وسرنوشت بهتری پیداکرد.ولی کیش جین هنوز دران سرزمین به حیات ضعیف خود ادامه میدهد.
بنیانگذار جینیزم:
بنابر تاریخ سنتی جین بنیانگذار این مکتب ناتاپوته واردمنه موسوم به ریشبه بوده است که در سده های پیش از میلاد مسیح میزیسته ومیگویند او اولین موسس طریقه وگذرنده از دریای سمساره است.درحدود سال ۵۹۹ ق.م درناحیه ای که اکنون بنام بهار معروف است در خانواده ای از کشتریه کودکی متولد شد که بعد به (مهاویره)به معنای ــ پهلوان بزرگ ــ شهرت یافت.مهاویرا در سال ۵۲۶ پیش از میلاد در شهر ــ پاوا ــ نردیک ــ باتنا ــ به نیروانه رسید.و به درجه کمال وبلوغ (کواله) نائل گشت.بعداز یک سال مهاویرا به عالیترین مقام تیرتنکره رسیدو افراد قبیله خود وسایر مردم را به طریقه خویش دعوت کرد وتا سن ۷۲ سالگی در ترویج طریقه خود کوشید .دران زمان او به جینیه ــ فاتح وپیروز ــملقب گشت وپیروان او رانیز (جین) نامیدند.
قدمت مکتب فلسفی جین
مکتب فلسفی جین همچون مکتبهای فلسفی سانکیهیه و جوگ(یوگ)بسیارکهن است وازحیث قدمت بودا ـ بودا تقدم زمانی دارد وبرخلاف مکتب چاروکه که به دنیا بدبین است.
فلسفه واخلاق جینیزم
فلسفه جینی یکی ازجنبشهای بزرگ فکری است که برای ازد کردن عقل ازسلطه وداها وملحقات انها بظهور رسیده است.درنظرجینیها قانون کرمه معتبر واصیل شناخته شده است و همگی به دوران چرخ حیات برطبق ان قانون معتقدمیباشد.ولی برای کرمه تعبیرو تفسیر دیگری کردند وبرانند که حاصل اعمال ونتایج کردار بشر مانندقشری بر روی جوهر روح رسوب کرده است .یا به درون ان سرایت نفوذ دارد.دراثرعمرهای پیاپی وتوالد مکرر که برای روح فرد دست میدهد.طبقات پوششی ازیک ماده خارجی به انواع درجات مختلف روی جوهر روح لطیف متحجر میشود و۵ غلاف بالنسبه متراکم گرداگرد گوهر روان تشکیل میشود و ضخامت حاصل میکند.وادمی باید با اعمال وکردار خود انها را از بین ببرد وجوهر روح را به لطافت وصفای اصلی اعاده دهدیا انکه مانند مهاویرا ودیگر اسلاف وپیشینیان طریقه ریاضت رهبانان پارشوه را اختیار کند وان ماده سمی خارجی را که در روح نفوذ کرده ذوب نماید تا انکه روح مصفا وعمیق بشود و به طهارت وپاکی نخستین بازگردد.لطیفترین صورت ماده را بنام ((ماده کرمه))مینامند.ومیگویند این ماده در روح صورت میبندد.مشکلترین وظیفه روح این که خود ار از ماده خلاص کند البته این عمل در اثر چرخه کرمه صورت میگیرد وازین رو ارواح انسانی که در وجود جسمانی اسیرند درطللب نجات از کرمه هستند تااینکه به سعادت و وصال یعنی ـ مکشه ـ برسند وباید به عمل وکردار خود متمسک شوند.برهمنان وروحانیون تاثیری در زندگانی روحانی دیگر افراد ندارند وداها مقدس اسمانی شمرده نمیشوند وتاثیری در خلاصی انسان از کرمه ندارد.هرفرد باید از درون خود استمداد جوید.مهاویره وقتی میگفت:(تنها دوست یگانه تو نفس توست.چرا از دیگری غیر از خود یاری میجویی.
تعالیم دین جاین واهیمسا
اهیمسا بمعنای (نیازردن جانداران)ودر دین جاینی راه نجات است و متضمن پیمان پنجگانه است که هر معتقدبه جاین به ان تعهدمیکند:
۱.من از کشتن وازردن جانوران پرهیزخواهم کرد.
۲.من از هرگفتاروکرداری که به خشم ودروغ واز پیوندد می پرهیزم.
۳.من ازتملک هرچیزکه به من عطانشده واز ان من نیست می پرهیزم.
۴.من لذات وشهوات جنسی رابرخودحرام میدانم.
۵.من از هردلبستگی اندکی یا بسیار به اشیاء اعم ازجانداریا بیجان بیزارم.
براثر اعتقاد به اهیمسا کشاورزی وزراعت در کیش جاین حرام است زیرا در عمل کشت وزرع خاک زیرورو میشود وحشرات و کرمها را به تباهی میکشد.معتقدان به مذهب جاین غالبا دهان وبینی خود را باپارچه ای میپوشانندتا مباداموجودات ذره بینی هوا درحین تنفس به دهان وبینی ایشان داخل شوندوبقتل برسند.در کیش جاین برای حیوانات حتی برای درندگان بیمار اسایشگاههاوبیمارستانهایی موجود است.
جینها درطول مروروایام وسنین خود را از اموری که متضمنجانوران است منحرف میسازندومشاغل وکارهایی پیش گرفتندکه مستلزم ازار به غیر نیست.ازین رو به شغل صرافی ـ تجارت ـ زمین داری ـ وکالت عدلیه ـ وامثال این امور پرداخته اندودرنتیجه این عهود دوازده گانه نزدآن جماعت قمار باخته ـ گوشت خوردن ـ شراب نوشیدن ـ زنا ـ شکار ـ وانواع فسق و فجورممنوع وحرام است.گاندی رهبر فقید هندسخت شیفته تعالیم دین جین بوده وبایک لنگ خود را میپوشاندو اصل اهیمساراسرمشق خود قرار داده بود.
شاخه های جینیزم
جینها به دو فرقه ـ شوتامباراـ یا سفیدپوشان.و ـ دیگامبارا ـ یا اسمان پوشان.یعنی عریان تقسیم شده اند.اولین اختلاف اصولی در جامعه جین گویادر قرن ۴ پیش از میلاد اغاز شده است واین اختلاف در سال ۷۹ قبل از میلادمنجر بجدایی دائمی این ۲ فرقه گردیده.اسمان پوشان معتقدندکه به سنن کهن کیش جین که به فقروعزلت از دنیا توجه خاصی داشته است وفادار مانده اند وبه همین دلیل لخت وبرهنه راه میروندوحتی از پوشاندن تن خود امتناع می ورزند.
زن در جینیزم
جینهادر باره زنان دوعقیده مختلف دارند:بعضی از انها زنان را در طبقه راهبان قبول کرده اندومعتقدند که جماعت اناث هم مانند ذکور قابل طی مراحل طریق ووصول بهسرمنزل فنا(نیروانه)میباشدولی کهنه پرستان ایشان به کلام معروف مهاویرا تمسک جسته اندوزنان را بزرگترین مایه فریب خواری وابتلای انسان در این جهان میدانندازین سوزنان را به معابد خود راه نمیدادند ودرصف جماعت قبول نداشتندومیگویند تنهاراه نجات برای زنان در انست که بار دیگر درجسد مردبه این جهان باز ایند.
کتابهای مذهبی
تعلیمات کیش جاین در کتابی که اگاماس خوانده میشودوبمعنای پندارهاست گرد امده است.این کتاب به خط پراگریت که در چهل وشش دفتر فراهم امده است.زبان اصلی این اثارطبق نظر جینها (ارداماگادی)یکی ازمشتقات زبان سانسکریت بوده است.ولی این زبان براثرمرورزمان تغیریافت وحال انرابایستی ۰پراکریت جین۰ نامید.
ازمهمترین متون دینی این کیش بایددوازده انگا رانامبردکه دومی انهاسوتراکریت انگانام داردکه برای تربیت وتقویت روح راهبان است.
روح یاجیوا
جیوایاروح جوهری شعورمند واگاه است.شعورواگاهی جوهره روح است هرچندماهیت ومرتبت روح هاباهم متفاوت است ولیکن هر روح دارای نوعی شعوراست.تنهاارواح کامل ومنزه میتوانندبه رستگاری کامل برسند.روح برحسب گرایشهایی که بخاطراعمال گذشته پیداکرده به طور متوالی دربدنهای گوناگون رحل اقامت می افکند.اشیاوجواهر بدوگروه ارواح واجسام بیجان یامادی بخش میشوند.جهان مملواز ارواح بیشماریست.جینها ارواح رابرحسب تعدادحواسی که در اختیار دارندطبقه بندی کرده اند.پست ترین طبقه جیواهاشامل نفوس گیاهان نباتات است که بنابه نظرجینهافقط یک حس دارندوان حس لامسه است.درجه بعدی طبقه کرمهاست که دوحس دارند یعنی حس لامسه وشامه طبقه بالاتر شامل موریانه است که از کلیه پنج حس برخوردارند.حیوانات کاملتر بویژه انسان وخدایان به اضافه این پنج حس دارای حس مشترک وباطن هستندکه انرا ـ ماناس ـ جینها معتقدندکه عناصراربعه وفلزات دارای نوعی نفسندکه انرا میتوان به نفس عنصری تعبیر کرد.
پنج جوهر بیجان: ماده.زمان.مکان.دهرمه و ادهرمه
جان طبیعی متشکل از اجسام مادیست که روح های انرااشغال وپر میکنند به علاوه اشیای مادی دیگر که جهان پیرامون روحها راتشکیل میدهند در جهان ۵ جوهرندکه بدون وجودانها جهان ورویدادهای ان را نمیتوان به طورکامل تبیین کرد. این ۵ جوهر عبارت اند از:: حرکت وسکون ـ مکان وزمان ـ ماده.
دارمایادهرمه ادرمایاادهرمه
دهرمه وادهرمه شرایط لازم برای جنبش وسکونند.استدلال جینیها این است که:بااینکه ماهی دررودخانه حرکت میکنهاما حرکت ماها بدون میانجیگری آب ممکن نیست.بنابراین آب شرط لازم وضروری حرکت ماهی دررودخانه است.این شرط یک جوهراست که به ان دهرما (جنبش )گفته میشود.وجوهری دیگر بنام ادهرما (سکون)که سکون اشیای نامتحرک کمک میکند.
مکان یاآکاشه
وظیفه مکان یافضا اینکه برای وجود یافتن همه جوهرهایی که امتدادیابعددارندجاباز میکند.بدون مکان جوهرها نمیتوانندامتدادوبعدداشته باشند.جینیهادونوع مکان یافضاراازهم تفکیک کرده اند:۱.مکان یافضای جهان که دران روح وسایرجوهرها هستند.۲.مکان یافضای خالی درماورای این جهان یالامکان است.
زمان یاکالا
اوماس وامی میگویید:تداوم - اصلاح ـ تغییر ـ حرکت ـ نووکهنه شدن ـ جوهرهارازمان ممکن میسازد.بدون وجودزمان هیچ یک ازن رویدادها پدیدنمیاید.جینها زمان را دوقسم میدانند:
۱)زمان مطلق وواقعی ـ که موجب پیوستگی وبقای اشیاست ونه اغاز دارد نه پایان.
۲)زمان نسبی وتجربی ـ که علت فرعی تبدیلات ودیگرگونیهای مادیست.زمان واقعی رااز استمرارتغیرات ودیگرگونیهاجوهرهایی که بعلت گردش زمان منقلب شده اند انتزاع میکنیم.
ماده یاپودگالا
ماده درفلسفه جین پودگالانامیده میشود.درلغت شناسی بمعنای چیزی که هم استعداد اتحادوامتزاج دارد وهم استعدادتجزیه وازهم پاشیدگی.
جوهرهای مادی هم میتوانندبایکدیگرترکیب شوندوکلیت های بزرگ وبزرگتری بسازند وهم اینکه ازهم تجزیه شده وبه بخشهای کوچکتری تقسیم گردند.کوچکترین جزماده که دیگرقابل تجزیه شدن به اجزای کوچکتر ازخودنیست اتم بسیط نام دارد.ازترکیب دواتم وبیشتراجسام مرکب پدیدمیاید.یک جوهرمادی دارای ۴ کیفیت لمس ـ طعم ـ بو و رنگ است.این کیفیات هم دراتم های جوهرمزبور وجود دارند وهم درترکیبات آن.
تعدادجینها
سابقاعده جینهادرهندبیشترازامروز بوده است.ولی اکنون بنا برسرشماری سال ۱۹۵۱ فقط درحدود ۱۶۰۰۰۰۰۰ نفردرهندهستندوبیشتر انهادرنواحی گجرات ومدارس وراجپوتانه ومیسور متمرکز میباشند.کوه ابو یکی از زیارتگاهای مهم این فرقه است.
زندگی پس ازمرگ
نظردین جین درباره زندگی بعدازمرگ مشابه دیدگاه دین هندویی است.انسان ازروحی فناناپذیردر درون خودبرخورداراست که بامرگ جسمانی نمی میرد.بلافاصله پس از مرگ بدن جسمانی روح به بدن جدیدی نقل مکان میکند. انتقال به بدن جدید باتمام شرایط آن به ((کرمه)) زندگی قبلی بستگی دارد.ـ گوتراکارما ـ و ـ ناماکارما ـ هایی وجود دارند که به ترتیب تولدخانوادگی وساختمان بدنی را تعیین میکنند.
فقط روحی که بدون دلبستگی (کارماها)یااعمال راانجام داده است.راه ایمان درست ومعرفت درست ورفتار درست را دنبال وزندگی همراه باگوشه نشینی وترک تعلق راپیشه کرده دوباره متولدنخواهدشد.چنین روحی ازهمه تعلقات ازادمیشود.ازادی مرتبه روحانی نیل به کمال است.دراین مرتبه روح ماهیت لایتناهی وروحانی اصلی خودرا بازمی یابدومجبورنیست دوباره متولدشود.درنتیجه ازتمام الام رهایی یافته وبه ارامش مطلق دست می یابد.
منابع ومآخذ
۱.اریاغلامعلی.اشنایی باتاریخ ادیان.موسسه فرهنگی پایا.۱۳۷۶ .
۲.بایرناس جان.تاریخ جامع ادیان.علی اضغرحکمت.انتشارات علمی فرهنگی.
۳.تیواری کدارنات.دین شناسی تطبیقی.مرضیه شنکایی.نشرسمت.۱۳۸۱.
۴.جلالی نائینی محمدرضا.هنددریک نگاه.انتشارات شیرازه.۱۳۷۵.
۵.جهان مذهبی.مجموعه نویسندگان.مترجم :عبدالرحیم گواهی.جلد اول .دفترنشرفرهنگ اسلامی.۱۳۷۴.
۶.چاندراچاترجی.ساتیش موهان.معرفی مکتبهای فلسفی هند.فرحناز ناظر زاده کرمانی.مرکزمطالعات تحقیقات ادیان ومذاهب.۱۳۸۴.
۷.داراشکوه محمد.اوپنیشاد.نشرطهوری.۱۳۵۶.
۸.شایگان داریوش.ادیان ومکتبهای فلسفی هند.ج ۱.نشرایرانی.۱۳۶۲.
۹.مشکورمحمدجواد.ادیان در دینهای بزرگ.نشرشرق.۱۳۶۸.
۱۰.نوری یحیی.اسلام وعقاید بشری.
۱۱.هیوم رابرت.ادیان زنده جهان.مترجم: عبدالرحیم گواهی.نشرفرهنگ اسلامی.۱۳۶۹.
۱۲.هلینیز جان.فرهنگ ادیان جهان.مترجم پاشایی.
۱۳.راداکریشنان سروپالی.تاریخ فلسفه شرق وغرب.ج ۲ .مترجم :خسروجهانداری.ویراستار:علی پاشایی.نشراموزش وانقلاب اسلامی.۱۳۶۷.
۱۴.شاله فلیسین.تاریخ مختصرادیان بزرگ.مترجم منوچهر خدایار.
source english:
1.w.r.nigosian.s.a.world religion
تهیه مطلب از: حوریه مسکین
لطفا نظرات ودرخواست مطالب خودرابه ایمیلم ارسال فرمایید:
EMAIL: horiye_meskin@yahoo.com
شماره تماس: ۰۹۱۲۷۳۳۰۸۰۶